روزبهان البقلي الشيرازي ( شطاح فارس )
475
شرح شطحيات ( فارسى )
نيران شهيق است ، نزد آن مفازه « 1 » عميق است ، غريب راه كند . » آنجا از راه بريدن « 2 » مقامات اربعين خبر دهد ، مثل مقام ادب ، و رهب و نصب ، و طلب ، و طرب ، و عجب ، و عطب ، و شرف ، و نزه ، و صفا ، و صدق ، و رفق ، و عتق ، و تصريح ، و ترويح ، و تمييز ، و شهود ، و وجود ، و عدّ ، و كدّ ، و ردّ ، و امتداد ، و اعتداد ، و انفراد ، و انقياد ، و مراد ، « 5 » و حضور ، و رياضت ، و حياطت ، و افتقاد ، و اصطلاد ، و تدبّر « 6 » ، و تحيّر ، و تفكّر ، و تصبّر ، و تعبّر ، و رفض « 7 » ، و نفض ، و رعايت ، و هدايت ، و بدايت . اين مقامات اهل صفا و صفوتست . هر مقامى را علوميست ، بعضى مفهوم و بعضى نامفهوم . ( 879 ) بعد ازين در مفاوز روند ، و آنگه جائز شوند از اهل و مهل ، و جبل و سهل بگذرند « فَلَمَّا قَضى مُوسَى الْأَجَلَ » « 11 » - چون ازين مقامات اربعين بگذشت ، كه طرق سالكان بود در بدايت - ( ترك اهل كند ) چون حقيقت را اهل شد « 12 » . با آن همه « 13 » راضى شد بخبر دون از نظر ، تا فرقى باشد ميان مهتر و كهتر . قال « لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْها بِخَبَرٍ » « 14 » . چون مقتدا بخبر قانع شد ، چون راضى نشود مقتدى بأثر ؟ قال : « مِنَ الشَّجَرَةِ » « 16 » « مِنْ جانِبِ الطُّورِ » « 17 » . از شجره بشنيد ، ليكن از حقّ شنيد . حلّاج گفت « مثل من مثل آن شجره است . »
--> ( 1 ) مفازه : مفارقه SM مفازة A ( 2 ) بريدن S : برندن M ( 5 ) و مراد : مراد SM ( 6 ) و تدبر . . . و رفض S : - M ( 7 ) و تفكر . . . و رفص : تفكر و تصبر تعبر رفض SM ( 11 ) فَلَمَّا قَضى . . : سورهء 28 ( القصص ) آيهء 29 ( 12 ) ( ترك اهل كند ) چون . . . اهل شد : ترك الاهل حين صار للحقيقة أهلا A ( 13 ) با آن همه : باز آن همه SM مع ذلك كله A ( 14 ) لَعَلِّي آتِيكُمْ . . : سورهء 28 أيضا ، آيهء 29 ( 16 ) مِنَ الشَّجَرَةِ : سورهء 28 ، آيهء 30 ( 17 ) مِنْ جانِبِ الطُّورِ : سورهء 28 ، آيهء 29